ReMap, (το): «To ReMap είναι ένα διεθνές πρόγραμμα σύγχρονης τέχνης ανοικτό για το κοινό, που πραγματοποιείται κάθε δυο χρόνια στην περιοχή του Κεραμεικού-Μεταξουργείου (ΚΜ) σε συντονισμό με την Μπιενάλε της Αθήνας.

Διοργανώνεται από τον μη κερδοσκοπικό φορέα ReMapKM που ιδρύθηκε με αποκλειστικό στόχο την επιμέλεια, παραγωγή, δημιουργία και προώθηση σύγχρονων πολιτιστικών δράσεων, με έμφαση στην συνύπαρξη της Ελληνικής και της Διεθνούς τέχνης στο κέντρο της Αθήνας και αφετηρία την περιοχή του Κεραμεικού- Μεταξουργείου (ΚΜ).

Στόχος είναι η συνεισφορά στην δημιουργία μιας σύγχρονης πολιτιστικής ταυτότητας της Αθήνας, με την ενεργή συνδρομή της σύγχρονης τέχνης, όταν αυτή αναπτύσσεται μέσα στον ιστό της πόλης, καθιστώντας την προσιτή στους κατοίκους και τους επισκέπτες της πόλης.» (πηγή www.remapkm.com)

Θα μπορούσα να μιλάω και να γράφω για ώρες για το Μεταξουργείο, την διοργάνωση του ReMap, τις όποιες σκοπιμότητες και πολιτικές του, τη ‘χρήση’ της σύγχρονης ΄τέχνης για την υλοποίησή τους. Και μόνο η εισαγωγική παράγραφος, από το site της διοργάνωσης, δίνει τροφή για πολλούς σχολιασμούς. Η φράση στην οποία θα ήθελα να σταθώ είναι η εξής: «…ενεργή συνδρομή της σύγχρονης τέχνης, όταν αναπτύσσεται μέσα στον ιστό της πόλης, καθιστώντας την προσιτή στους κατοίκους και τους επισκέπτες της πόλης». Το ερώτημα που μου δημιουργείται είναι αν τελικά το κατάφερε αυτό το ReMap: έκανε προσιτή την τέχνη σε όλους και αν ναι τότε με ποιούς όρους.

Εφόσον το ReMap εντοπίζεται στην περιοχή του Μεταξουργείου καλό θα ήταν να δούμε ποιοι είναι οι κάτοικοι, οι επισκέπτες και γενικότερα οι χρήστες του ιστού της περιοχής. Αρχικά παρατηρείται η πολυπολιτισμικότητα των κατοίκων: Έλληνες (παλιότεροι κάτοικοι είτε καινούριοι καθοδηγούμενοι ίσως από το ρεύμα επιστροφής στο κέντρο), μετανάστες με συνθήκες διαβίωσης ανάλογες με αυτές που παρατηρούνται και γενικότερα στο κέντρο της Αθήνας (5 – 8 άτομα ανά διαμέρισμα), τσιγγάνοι με μια ιδιαίτερη αντιμετώπιση ιδιωτικού και δημόσιου χώρου και άστεγοι. Άλλες χρήσεις που παρατηρούνται στην περιοχή είναι: το εμπόριο (με έμφαση στο Κινέζικο εμπόριο κυρίως στα όρια της περιοχής προς την Πειραιώς), χώροι εστιάσης και διασκέδασης (κάποιοι παλιοί, κάποιοι άνοιξαν μέσα στην τελευταία τετραετία), χώροι τέχνης και γκαλλερί, θέατρα (12), και οίκοι ανοχής εντοπισμένοι σε συγκεκριμένους δρόμους κυρίως προς την πλευρά της Ομόνοιας. Μπορεί, λοιπόν, με τα παραπάνω στοιχεία να κατασκευαστεί το προφίλ των καθημερινών χρηστών του ιστού της περιοχής που δρα το ReMap. Το ερώτημα που μπορεί δικαιολογημένα να προκύψει είναι ποιοί από όλους τους παραπάνω μπορούν να ενδιαφερθούν για την σύγχρονη τέχνη αυτή καθ’ αυτή και την διοργάνωση του ReMap, και ποιοί για τις συνέπειες αυτής της δράσης. Οι συνέπειες (οικονομικές και χωροταξικές) προφανώς και τους επηρέαζουν όλους, είτε επισκεφτούν είτε όχι τις εκθέσεις του ReMap, αλλά η σύγχρονη τέχνη πιστεύω ότι αφήνει στο περιθώριο τις πλειοψηφούσες κοινωνικές ομάδες και χρήστες τις περιοχής. Οπότε μάλλον προκύπτει το συμπέρασμα ότι η διοργάνωση του ReMap απευθύνεται κυρίως στους επισκέπτες και κάνει την σύγχρονη τέχνη προσιτή σε εκείνους που έρχονται στο Μεταξουργείο με σκοπό να δουν την έκθεση. Άρα πώς εξηγείται η έννοια του προσιτού εφόσον η επίσκεψη στην έκθεση αντιμετωπίζεται σαν μια οποιαδήποτε επίσκεψη σε μουσείο ή γκαλλερί. Ο επισκέπτης έχει το εισιτήριο και το πρόγραμμα (εδώ αυτά αντικαθιστούνται από τον χάρτη της περιοχής που σε καθοδηγεί στα εκθέματα), παρακολουθεί την έκθεση και ακολούθως φεύγει.

Μετά την πρόσφατη επίσκεψή μου στην περιοχή και τις εκθέσεις, αυτό που έγινε εμφανές ήταν ότι το δίκτυο που δημιουργεί το ReMap δεν είχε ούτε ένα σημείο τομής με τα υπόλοιπα δίκτυα χρήσεων που αναπτύσσονται στον ιστό της περιοχής: δύο εντελώς αυτόνομα συστατικά όπου το ένα αναμένεται να αποχωρήσει στο τέλος του μήνα μαζί με τους επισκέπτες του. Επισκέπτες όχι μόνο προς τις εκθέσεις αλλά και προς την περιοχή: τα κτήρια, οι κάτοικοι, τα κατεβασμένα ρολά δημιουργούν ένα σκηνικό γραφικό, ικανό να αποτυπωθεί φωτογραφικά, μετατρεπόμενο το ίδιο σε έκθεμα. Μπορεί μια τέτοια δράση – ‘κομήτης’ να προσφέρει κάτι στην περιοχή όταν κιόλας την χρησιμοποιεί απλά σαν παρασκήνιο για τις εκθέσεις και βάζοντας στο περιθώριο τους χρήστες της; Αυτή η μετατροπή του αστικού χώρου σε μουσειακό είδος συμβάλει στην δημιουργία της πολιτιστικής ταυτότητας της Αθήνας; (φυσικά τώρα προκύπτουν και ερωτήματα όπως ποιά είναι η πολιτιστική ταυτότητα της Αθήνας και πώς και αν μπορεί αυτή να καλλιεργηθεί, αλλά κάθε προσπάθεια απάντησής τους θα επιμηκύνει και άλλο το κείμενο)

Κλείνοντας, είναι γεγονός ότι η Αθήνα ακόμα δεν έχει τον ‘creative τόπο’ της, κάπου που να εντοπίζεται η καλλιτεχνική της κοινότητα και φυσικά η προσπάθεια δημιουργίας ενός τέτοιου τόπου ισοδυναμεί με την δημιουργία μιας κερδοφόρας επιχείρησης. Το ‘άνοιγμα’, λοιπόν, της επιχείρησης μάλλον θα ήταν προτιμότετο να μην γίνεται με πολλαπλές ταμπέλες περί προσιτότητας της σύγχρονης τέχνης, και με το δεκανίκι του αστικού τόπου, αλλά ας γίνει με όρους οικονομικούς. Η σύγχρονη τέχνη, στην συγκεκριμένη περίπτωση, γίνεται το μέσον για την εξυγίανση και κατ’ επέκταση την ‘ανάπτυξη’ (άγνωστο με ποιούς όρους) της περιοχής. Μια τέτοια ταυτότητα είναι άραγε θεμιτή;

Στις 22 Μαρτίου 2011, κερδίζει στο διαγωνισμό για το master plan του Stockholmsporten με στόχο την πραγματοποίηση μίας νέας εισόδου προς την πόλη της Στοκχόλμης στη διασταύρωση του νέου κόμβου Hjulsta, ο οποίος είναι υπό κατασκευή. Η πρότασή τους “The Energy Valley” συνδέει εκ νέου τις αποκομμένες περιοχές γύρω από το νέο κόμβο μέσω ενός κύκλου ο οποίος αποτελείται από μια συνεχή κυκλική διαδρομή για κίνηση πεζή και ποδήλατα. Τα δημόσια κτίρια και οι υπόλοιπες λειτουργίες είναι ευθυγραμμισμένες στην περιφέρεια του κύκλου, ενώ μία φωτιζόμενη πλωτή σφαίρα (Stockholm Sphere) θα αντανακλά τον περιβάλλοντα χώρο.

4 Μαϊου 2001. Το γραφείο κερδίζει το διεθνή διαγωνισμό για ένα πολιτιστικό συγκρότημα 27.000 τ.μ στα Τίρανα της Αλβανίας. Είναι ο τρίτος κατά σειρά διαγωνισμός που πραγματοποιεί ο δήμος των Τιράνων στα πλαίσια του αστικού μετασχηματισμού της πόλης (για περισσότερες πληροφορίες για τους δύο προηγούμενους διαγωνισμούς διαβάστε το σχετικό άρθρο contemporary architecture in Τίρανα). Το συγκρότημα αποτελείται από ένα Τζαμί, ένα ισλαμικό κέντρο και ένα Μουσείο Θρησκευτικής Αρμονίας. Ο δήμαρχος Edi Rama δήλωσε για την επιλογή: ” Η νικήτρια πρόταση επελέγη λόγω της δυνατότητάς της να δημιουργήσει έναν ελκυστικό δημόσιο χώρο αρκετά ευέλικτο ώστε να φιλοξενεί χρήστες καθημερινά αλλά και σημαντικές θρησκευτικές εκδηλώσεις, συνδέοντας παράλληλα αρμονικά την πλατεία Scanderbeg με την πόλη των Τιράνων και τους πολίτες της.”

Και η ερώτηση παραμένει: : “To BIG or not to BIG?” Η απάντηση δικιά σας!

Ο Δημήτρης Ρηγόπουλος έγραψε στην καθημερινή λίγες μέρες πριν για την νέα πανεπιστημίου, την νέα αθήνα.

Ο Παναγιώτης Τουνικιώτης την ίδια μέρα για την επιστροφή του κέντρου.

Λίγες μέρες αργότερα άρθρο της ελευθεροτυπίας σχετικά με τα κίνητρα που δίνει η Μπιρμπίλη για την επιστροφή των αθηναίων στο κέντρο.

Ενώ, τέλος, σήμερα, διαβάζουμε τις σκέψεις του Ρένου Ξίππα, για το πώς δεν θα χαρίσει ούτε μέρα στον Καμίνη.

Καλημέρα!.

Είμαι σίγουρη ότι στην Ελλάδα αυτός ο όρος είναι άγνωστος. Όμως, είναι γεγονός ότι στις περισσότερες χώρες διεθνώς αποτελεί πλέον ένα αστικό κίνημα. Με πολύ απλά λόγια το urban farming αποτελεί την αντιπρόταση στα μεγάλα ταξίδια που πραγματοποιούνται για τα γεωργικά προιόντα ώστε να φτάσουν στα σούπερ-μάρκετ της γειτονιάς μας. “Αστική γεωργία” είναι η καλλιέργεια φρούτων, λαχανικών και άλλων προιόντων στην πόλη, στη γειτονιά, στον κήπο μιας πολυκατοικίας, έτσι ώστε οι κάτοικοι να προμηθεύονται φρέσκα προιόντα άμεσα και με χαμηλό κόστος.

Στο Βερολίνο στην περιοχή του Kreuzberg βρίσκονται οι κήποι της πριγκήπισσας (Prinzessinnengärten). Tο καλοκαίρι του 2009, η μη κερδοσκοπική εταιρεία “Nomadisch Grün” δημιούργησε ένα κινητό αστικό αγρόκτημα. Τα φρέσκα, βιολογικά,τοπικά χόρτα και λαχανικά παράγονται χωρίς λιπάσματα, ενώ οι κάτοικοι της γειτονιάς συμμετέχουν ενεργά σε όλη τη διαδικασία.

Ένα άλλο πετυχημένο project είναι το PUBLIC FARM 1 στη Νέα Υόρκη. Το Public Farm 1 λειτουργεί ως αστικό αγρόκτημα, παρέχοντας παράλληλα έναν υπαίθριο κοινωνικό χώρο για το καλοκαίρι. Είναι σημαντικό το γεγονός ότι οι αρχιτέκτονες του συγκεκριμένου εγχειρήματος θεωρούν ότι το urban farming αποτελεί την ιδανική γέφυρα μεταξύ της οικολογίας και του αστικού περιβάλλοντος. Θεωρώ εντυπωσιακό τον τρόπο που προσέγγισαν το θέμα και φυσικά το αίσθημα που αποπνέει ο συγγερασμός δύο τόσο φαινομενικά διαφορετικών στοιχείων: ο δημόσιος χώρος της πόλης και η γεωργία της επαρχίας.

Μήπως πρέπει και στην Ελλάδα να ξεκινήσουμε να σκεφτόμαστε με τον ίδιο τρόπο;

Είναι η Hadid φορμαλίστρια;

Έχει σημασία αν και πόσο είναι φορμαλίστρια;

Το post αυτό το γυροφέρνω κανα-δυο βδομάδες, από τότε που πεταχτήκαμε μέχρι την γειτονική γλασκώβη. Και που περπατήσαμε μέχρι το καινούριο μουσείο, υπό κατασκευή ακόμα, σχεδιασμένο από την διάσημη αρχιτεκτόνισσα. Ως κλασσικοί αρχιτέκτονες θεωρούμε ότι μπορούμε να σχολιάζουμε τα πάντα, να τα κριτικάρουμε και να βγάζουμε τα συμπεράσματά μας, σε προσωπικό επίπεδο ή όχι. Και μάλλον καλά κάνουμε, αφού κάπως έτσι βάζουμε το μυαλό μας να δουλέψει, κάπως έτσι μαθαίνουμε να σκεφτόμαστε και να λειτουργούμε σαν σύνολο και όχι ατομικά.

Δεν θέλω να αναπαράγω την (μικρή) συζήτηση με αφορμή το παραπάνω έργο, στην αρχή ήθελα απλά να θέσω (και) εδώ τα ερωτήματα. Που ξεκινούσαν με το αν η hadid είναι φορμαλίστρια, αν αυτό είναι αρχιτεκτονικά “κακό”, πώς ορίζουμε το “κακό” και το “καλό”, ποιό είναι το θεωρητικό υπόβαθρο πίσω από αυτό το κτίριο, πίσω από αυτή την αρχιτεκτονική, πόση σημασία έχει αυτό το θεωρητικό υπόβαθρο στο αρχιτεκτονικό αποτέλεσμα και άλλα συναφή που πολλοί έχουμε συζητήσει ξανά και ξανά ενδεχομένως, και που σε μερικά μπορείς πιθανότατα να απαντήσεις εύκολα ενώ σε άλλα όχι. Λίγο πριν αποφασίσω να κλείσω το post και να το δημοσιεύσω σκεφτόμουν αν αυτή καθεαυτή η κουβέντα έχει κάποιο νόημα. Έχει;

Το part two θα ακολουθήσει κάπου την άνοιξη, όταν και το μουσείο θα είναι ανοιχτό στο κοινό.

Αρχικά θα ήθελα να σημειώσω ότι εδώ και σχεδόν 2 μήνες ζω στο Βερολίνο και για τα επόμενα 2 χρόνια θα διαβάζετε επί τω πλείστων άρθρα που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη πόλη. Όχι μόνο επειδή είναι εύκολη η πρόσβαση σε ότι κινείται εδώ γύρω, απλά έχω την ανάγκη να μοιραστώ εμπειρίες και νέες εικόνες από ένα μέρος τόσο διαφορετικό και πολυδιάστατο, όπως το Βερολίνο..

Ακούγοντας συνέχεια συζητήσεις περί επαναχρησιμοποίησης κτιρίων και κατά πόσο υπάρχουν επιτυχημένες ή μη προσπάθειες τέτοιου είδους, θεωρώ ότι το συγκεκριμένο παράδειγμα αποτελεί μία από τις πιο όμορφες και μινιμαλιστικές λύσεις αυτού του αρχιτεκτονικού “προβλήματος”. Βρισκόμασε στο Kraftwerk, ένας πρώην ηλεκτρικός σταθμός που χτίστηκε το 1961. Στα 8.000 τ.μ. για πρώτη φορά φιλοξενείται η έκθεση “REALSTADT.Wünsche als Wirklichkeit” (Realstadt.Wishes Knocking on Reality’s Doors). 250 αρχιτεκτονικά και πολεοδομικά μοντέλα και 65 υποδειγματικά έργα του διαγωνισμού “National Prize for Integrated Urban Development and Baukultur”, που διοργανώθηκε το 2009 από το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Μεταφορών, Δημοσίων Έργων και Αστικής Ανάπτυξης.

Έργα και προτάσεις για διάφορες πόλεις της Γερμανίας, όπως η Βρέμη, το Άαχεν ή το Βερολίνο. Περπατώντας ανάμεσα στις ενδιαφέρουσες προτάσεις και βλέποντας παράλληλα τον καθαρό κατασκευαστικό σκελετό ενός βιομηχανικού κτιρίου χωρίς εξεζητημένες αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις δημιουργείται η αίσθηση ότι τα εκθέματα αλληλοσυμπληρώνονται με τον υπάρχοντα χώρο. Και για όσους δεν ενδιαφέορνται τόσο για τέτοιου είδους αρχιτεκτονικές πρακτικές, το θρυλικό club Tresor βρίσκεται στο ίδιο μέρος. Στο Βερολίνο όλα τα περιμένει κανείς..

Αντιγράφουμε από την ελευθεροτυπία για τον νέο (προεκλογικό) σχεδιασμό του κέντρου της πρωτεύουσας, ο οποίος χρεώνεται στους Δημήτρη Κονταργύρη (αρχιτέκτονας), Αθ. Αραβαντινό (επίσης) και Θάνο Βλαστό (συγκοινωνιολόγος):

Παράπλευρες… ωφέλειες φέρνουν τα σχέδια πεζοδρόμησης της Πανεπιστημίου, που θα παρουσιαστούν στις αρχές του 2011. Η κυκλοφοριακή μελέτη για την ευρύτερη περιοχή, από τη Σταδίου ώς τη λεωφόρο Αλεξάνδρας, που αναμένεται να ολοκληρωθεί στα τέλη του χρόνου, δείχνει ότι η κεντρική επιλογή του υπουργείου Περιβάλλοντος για πεζοδρόμηση του σημαντικού αυτού άξονα διευρύνει τα περιθώρια για γενικότερες παρεμβάσεις.

Η πρώτη και δεδομένη αλλαγή θα είναι η αντιδρόμηση της Ακαδημίας, όπου τα οχήματα θα κινούνται προς την πλατεία Κάνιγγος.

Ενα από τα σενάρια που «τρέχουν», σύμφωνα με πληροφορίες, είναι η πεζοδρόμηση της Ιπποκράτους, που θα δώσει στους πεζούς και ενδεχομένως στους ποδηλάτες περίπου 20 στρέμματα δημόσιου χώρου. Σε περίπτωση που υιοθετηθεί, όπως και η Πανεπιστημίου, θα συνεχίσει να είναι ανοικτή για μέσα μαζικής μεταφοράς.

Ο συγκεκριμένος δρόμος, που συνδέει τη λεωφόρο Αλεξάνδρας με το κέντρο, έχει μήκος 1.600 μέτρα και διαθέτει σήμερα τρεις λωρίδες κυκλοφορίας, από τις οποίες η μία διατίθεται αποκλειστικά για την κίνηση λεωφορείων. Βεβαίως συχνά καταπατείται, όπως συμβαίνει με τις περισσότερες λεωφορειολωρίδες της πρωτεύουσας, δημιουργώντας καθυστερήσεις στα δρομολόγια των 10 γραμμών που διέρχονται από αυτή, ιδιαίτερα στο κομμάτι που βρίσκεται κοντά στην Ακαδημίας.

Λόγω του περιορισμένου πλάτους του δρόμου, η ρύπανση είναι υψηλή, όπως και ο θόρυβος, με αποτέλεσμα οι χαμηλοί όροφοι να χάνουν τη χρήση κατοικίας που είναι απαραίτητη για τη ζωντάνια μιας περιοχής του κέντρου.

«Η Ιπποκράτους είναι ο φαρδύτερος και πλέον φορτωμένος κυκλοφοριακός άξονας σε μια δέσμη πέντε παράλληλων δρόμων», μας εξηγεί ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Κονταργύρης, που με τη συνεργασία δύο καθηγητών, του πολεοδόμου Αθ. Αραβαντινού και του συγκοινωνιολόγου Θάνου Βλαστού, έχουν επεξεργαστεί προτάσεις για σημειακές παρεμβάσεις στο κέντρο της πρωτεύουσας (περιοχή «Χίλτον», πεζοδρόμηση Πατησίων ώς την πλατεία Αιγύπτου κ.λπ.), που έχουν κατατεθεί στον Οργανισμό Αθήνας.

Πρόκειται για τις οδούς Ασκληπιού, Ιπποκράτους, Μαυρομιχάλη, Χαρ. Τρικούπη και Ζωοδόχου Πηγής, που λειτουργούν από δεκαετίες ως σύστημα ανόδου-καθόδου για λεωφορεία και οχήματα ιδιωτικής χρήσης. Κοινό χαρακτηριστικό, πάντως, είναι η ανεπαρκής κάλυψη των αναγκών για κάθε είδους κυκλοφορία.

Οι βασικές αλλαγές της πρότασης είναι οι εξής:

**Η Ιπποκράτους πεζοδρομείται και πλακοστρώνεται με ενιαίο τρόπο, ώστε να μπορεί να δεχτεί την κυκλοφορία των λεωφορείων, που μάλιστα θα κινούνται και προς τις δύο κατευθύνσεις.

**Η Ασκληπιού, με μία λωρίδα ανόδου, μία λεωφορειολωρίδα και ζώνη στάθμευσης, θα απαλλαγεί από τα λεωφορεία που θα εξυπηρετούνται από την Ιπποκράτους. Θα διατεθούν δύο λωρίδες, πάντα στην άνοδο, για την κίνηση των ιδιωτικών οχημάτων.

***Η Χαριλάου Τρικούπη διαθέτει σήμερα μια λωρίδα ανόδου και μία λεωφορειολωρίδα μονίμως… καταπατημένη και προβληματική. Προτείνεται να ανασάνει από τα λεωφορεία, που θα μεταφερθούν στην Ιπποκράτους, ενώ και οι δύο λωρίδες θα διατεθούν για την κίνηση των οχημάτων ιδιωτικής χρήσης.

**Η Ζωοδόχου Πηγής, με μία λωρίδα καθόδου και ζώνη στάθμευσης, παραμένει ως έχει σήμερα.

**Η Μαυρομιχάλη, με μία λωρίδα ανόδου και ζώνη στάθμευσης, επίσης δεν θα αλλάξει.

Με τον προτεινόμενο ανασχεδιασμό, η Ιπποκράτους θα εξυπηρετεί 10 γραμμές στην κάθοδο και 8 στην άνοδο, που σημαίνει ότι θα περνά ένα λεωφορείο ανά 1,5-2 λεπτά και μάλιστα κινούμενο με ταχύτητα 25-30 χλμ. την ώρα, έναντι 7-9 χλμ. σήμερα. «Με αυτό τον τρόπο μπορεί να γίνει αυξομοίωση του πλάτους της λεωφορειολωρίδας, ώστε να εξασφαλιστεί περισσότερος χώρος για τους πεζούς», μας εξηγεί ο κ. Κονταργύρης.

Δενδροστοιχία

Ανά 50 μέτρα προτείνεται να διαμορφωθούν σημεία διασταύρωσης των λεωφορείων, ώστε στο υπόλοιπο μήκος της Ιπποκράτους να εξασφαλιστεί διπλή δενδροστοιχία και να μπορούν να διαμορφωθούν μικρά καθιστικά με παγκάκια. Το πλάτος της δενδροφύτευσης θα κυμαίνεται από 3 έως 6,25 μέτρα, που ειδικά στα σημεία που υπάρχουν οικοδομές με στοές θα αυξάνεται κατά 3,50 μέτρα. Το πλάτος θεωρείται ικανοποιητικό και μπορεί να εξασφαλιστεί ειδική λωρίδα για ποδήλατα, στο πλαίσιο μιας διαδρομής που θα ενώνει το κέντρο με τις κατοικημένες ζώνες του Λυκαβηττού, αλλά και των Τουρκοβουνίων.

athens soundscape zaha hadid in athens ? renzo piano in athens (?) ]]> http://www.urbandot.gr/archives/1591/feed 2 http://www.urbandot.gr/archives/1462 http://www.urbandot.gr/archives/1462#comments Tue, 17 Aug 2010 16:18:32 +0000 nik.g http://www.urbandot.gr/?p=1462 η πόλη στα χέρια μας -Ζήτω ]]>

Αντιγράφουμε από την ελευθεροτυπία και τον Χρ. Μιχαηλίδη.

ΚΑΙ οι αριθμοί σήμερα λένε ότι σε περίπου 100 χρόνια από σήμερα, ο άνθρωπος θα έχει γίνει «ένα εντελώς αστικό είδος».

Η άποψη, διαμφισβητούμενη, συζητήσιμη, αλλά και με πολλά στοιχεία επιστημονικής τεκμηρίωσης, έρχεται από τον Νταγκ Σόντερς, που είναι διευθυντής του γραφείου της καναδικής εφημερίδας Globe and Mail στην Ευρώπη, και διατυπώνεται στο βιβλίο του «Arrival City: How the Largest Migration in History is Reshaping Our World» – σε ελεύθερη μετάφραση «Πόλη της Αφίξεως: Πώς το μεγαλύτερο μεταναστευτικό ρεύμα στην Ιστορία αλλάζει τον κόσμο που ζούμε». (Το βιβλίο κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες από τον εκδοτικό οίκο Heinemann και, πραγματικά, κάθε του σελίδα είναι πλούσια τροφή για σκέψη.)

ΤΙ λέει, όμως, κατά βάσιν, ο Σόντερς, ο οποίος, για να γράψει το βιβλίο του, επισκέφθηκε 30 χωριά και πόλεις σε 5 ηπείρους, ώστε να εξερευνήσει αυτό το στοιχείο «της μη αναστρέψιμης μεταναστευτικότητας», όπως την ονομάζει; Λέει, λοιπόν, ότι:

ΜΕΧΡΙ το τέλος του 2025, το 60% του πληθυσμού της Γης θα έχει φύγει από την επαρχία και θα ζει σε μεγάλες πόλεις. Μέχρι το τέλος του 2050, ο «αστικός πληθυσμός» της Γης θα είναι 70%. Και μέχρι να σβήσει ο αιώνας ετούτος, περίπου τα τρία τέταρτα του πληθυσμού της Γης, ακόμα και πάμφτωχοι άνθρωποι από την υποσαχάρια Αφρική, θα έχουν εγκαταλείψει τα χωριά τους και θα ζουν «στο νέο μέλλον των μεγαλουπόλεων».

ΑΥΤΗ η πραγματικότητα, λέει ο Σόντερς, σηματοδοτεί και το τέλος του όποιου, μεγάλου μεταναστευτικού ρεύματος. «Η ανθρωπότητα θα έχει φτάσει σε ένα νέο, μόνιμο ισοζύγιο». Και αυτό το θεωρεί πάρα πολύ σημαντικό. Γιατί; «Διότι -λέει- είναι μέγα λάθος να ενθαρρύνουμε τους φτωχούς κατοίκους φτωχών χωρών να μείνουν στα χωριά τους, όπως κάνουν πολλές φιλανθρωπικές/ανθρωπιστικές οργανώσεις, δίνοντάς τους χρήματα πολλά και ελπίδες άφθονες. Δεν υπάρχει τίποτα το ρομαντικό στο να ζει κάποιος σε ένα χωριό». Ο Σόντερς μιλάει για τους «μονίμους κατοίκους», όχι εκείνους που εκ περιστάσεως ή που «από υπαρξιακή επιλογή» μένουν στην επαρχία. Τα στατιστικά στοιχεία είναι αδυσώπητα. «Η επαρχιακή ζωή», λέει, «είναι η υπ’ αριθμόν 1 αιτία θανάτου του ανθρώπινου είδους σήμερα». Η μεγαλύτερη πηγή ελλιπούς και κακής διατροφής, παιδικής θνησιμότητας και πρόωρων θανάτων.

Η ΑΣΤΙΚΗ φτώχεια, υπογραμμίζει ο Σόντερς, μπορεί να αναγκάσει μια μητέρα να βγάλει το παιδί της στους δρόμους για να ζητιανεύσει ή να πουλήσει μικροπράγματα, αλλά η «περιφερειακή φτώχεια», η φτώχεια του χωριού, της ξεχασμένης και υπανάπτυκτης επαρχίας, θα κάνει εκείνο το παιδί να πεθάνει από πείνα. «Στις πόλεις -και αυτός είναι σχεδόν οικουμενικός κανόνας- κανένας δεν πεθαίνει από πείνα. Το αστικό εισόδημα είναι υψηλότερο παντού. Τις πιο πολλές φορές, σχεδόν πολλαπλάσιο από εκείνο στις επαρχίες. Η πρόσβαση στην εκπαίδευση, σε υγειονομικές υπηρεσίες, σε καθαρό πόσιμο νερό, σε τηλεπικοινωνίες και σε πολιτιστικές δραστηριότητες είναι πάντοτε καλύτερη στις μεγάλες πόλεις».

Η ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ, συνεχίζει ο Σόντερς, βάζει φρένο στην ιλιγγιώδη αύξηση των πληθυσμών, που ανέκαθεν συνδυαζόταν άρρηκτα με τη φτώχεια. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Ιράν και της Τουρκίας, δύο χωρών που, μέχρι τη δεκαετία του ’80, είχαν μητέρες, κυρίως στις επαρχίες, που γεννούσαν 5 έως 8 μωρά η καθεμία. Στις χώρες αυτές, τώρα, οι αριθμοί αυτοί έχουν πέσει δραματικά, και αυτό οφείλεται αποκλειστικά στο γεγονός ότι μεγάλα τμήματα του πληθυσμού μεταφέρθηκαν στα αστικά κέντρα.

Κατά καιρούς εμφανίζονται στον Τύπο (αθηναϊκό ημερήσιο αλλά και επιστημονικό) μεγάλοι και «φτασμένοι» αρχιτέκτονες, οι οποίοι εκφράζουν κάποιες ιδέες.

Αυτό από μόνο του δεν είναι κακό, ακόμη και αν οι ιδέες αυτές είναι απ’ αρχής λάθος. Κατά διαβολικές συμπτώσεις όμως, μετά από τέτοια δημοσιεύματα, ακολουθεί κάποια νομοθετική ρύθμιση με ολέθρια αποτελέσματα.

Για να είμαι σαφέστερος:

* Το 1966 στο 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων, ο τότε διευθυντής του υπουργείου Δημοσίων Εργων Προκόπης Βασιλειάδης επέμενε ότι η Αθήνα θα σωθεί όταν ελαφρυνθεί η πίεση για ανοικοδόμηση στο ήδη βεβαρημένο κέντρο της και πρότεινε να μεταφερθεί η οικοδομική δραστηριότητα στα προάστια. Πολλοί είχαμε αντιδράσει τότε έντονα, μεταξύ των οποίων και ο καθηγητής Α. Αραβαντινός, λέγοντας ότι το πρόβλημα του κέντρου δεν είναι η οικοδόμηση, αλλά η οικοδόμηση με απαράδεκτα υψηλούς συντελεστές δόμησης (Σ.Δ.). Ενα χρόνο μετά, όταν ήλθε η χούντα, αμέσως σχεδόν εξέδωσε το Ν.Δ. 395/68 με το οποίο αυξάνονταν οι Σ.Δ. κατά 30% σε όλη τη χώρα, με αποτέλεσμα να πολυκατοικιοποιηθεί κάθε γωνιά της χώρας, χωριά και πόλεις, και η Αθήνα να χάσει την πράσινη ζώνη που την περιέβαλλε, τα προάστια, και να μεταβληθεί σε μια ομογενή μάζα μπετόν και ασφάλτου. Μετά τη χούντα, το 1978, ο Στ. Μάνος μείωσε τους συντελεστές, αλλά η ζημιά είχε γίνει, (και ο Μάνος έχασε και τη βουλευτική του έδρα στις επόμενες εκλογές!).

Την ίδια εποχή κυκλοφορούσαν απόψεις, σύμφωνα με τις οποίες πρέπει να αυξηθεί ο ακάλυπτος στα οικόπεδα και σε αντάλλαγμα να εξαντληθεί ο Σ.Δ. στο ύψος σε περισσότερους ορόφους, μάλιστα προτεινόταν ως «κίνητρο» και η αύξηση του Σ.Δ. Τους είχαμε πει ότι το κακό είναι στους ήδη υψηλούς Σ.Δ., και στο ίδιο Ν.Δ. (395/68), θεσπίστηκε και η «ελευθέρα σύνθεσις», η οποία εξειδικεύτηκε στον Γενικό Οικοδομικό Κανονισμό του 1973 που περιλάμβανε διατάξεις «ελευθέρας συνθέσεως» με αύξηση υψών και προσαυξημένο ως κίνητρο τον Σ.Δ. Το αποτέλεσμα μπορείτε να το δείτε στα Κάτω Πατήσια, σε συγκρότημα γνωστού τότε επιχειρηματία κατασκευαστή, και αλλού.

* Γύρω στα τέλη της δεκαετίας του ’70, εμφανίστηκε γνωστός αρχιτέκτων, ο οποίος με άρθρο του στα «Τεχνικά Χρονικά» υποστήριξε ότι το αντίδοτο στη μονοτονία της πολυκατοικίας είναι το ελεύθερο ύψος με αντίστοιχη αυξομείωση της κάλυψης, και ταυτόχρονα πρότεινε την κατάργηση της υποχρεωτικής οικοδομικής γραμμής, η σωτήρια αυτή ιδέα πέρασε στον ΓΟΚ του 1985 και το αποτέλεσμα είναι ξανά ότι με μια υποχώρηση 1-1,5 μέτρο της οικοδομικής γραμμής κερδίζεται ένας έως δύο όροφοι που τώρα βγαίνουν πάνω από το επίπεδο των πολυκατοικιών, και φυσικά με απεριόριστη θέα (σε βάρος των γειτόνων τους) και σημαντική αύξηση στις τιμές πώλησης -από αυτούς τους δύο τελευταίους ορόφους βγάζει ο επιχειρηματίας το κόστος κατασκευής και όλα τα άλλα καθαρό κέρδος του! Και η Αθήνα ουσιαστικά ανέβηκε 1-2 ορόφους περισσότερο.

* Την ίδια εποχή, (ήταν η εποχή που είχε πεταχτεί από την κυβέρνηση τόσο ο Τρίτσης, όσο και ο παπανδρεϊκός «σοσιαλισμός»), εμφανίζονται άλλες «φαεινές ιδέες»: τα μπαλκόνια είναι πολύ στενά (1/10 του πλάτους της οδού, όριζε ο ΓΟΚ), η Ελλάδα είναι μεσογειακή χώρα και έχει ανάγκη το ύπαιθρο και άλλα ηχηρά παρόμοια. Το αποτέλεσμα ήταν η θέσπιση στον ΓΟΚ του 1985 του άρθρου 11 για τους γνωστούς «ημιυπαίθριους» με τους οποίους σε μια αγαστή άτυπη και προφανώς παράνομη «συμφωνία» κατασκευαστών και υπουργείου, ουσιαστικά αυξήθηκε κατά 40% ο Σ.Δ., το θέμα είναι γνωστό και πρόσφατο, η απλή παρατήρηση είναι σωστά να πληρώσουν οι παρανομούντες ιδιοκτήτες, οι παρανομήσαντες κατασκευαστές όμως γιατί να μένουν στο απυρόβλητο; (γιατί αυτή ήταν η «συμφωνία», κτίστε τους και εγώ δεν βλέπω…).

Κατά καιρούς, και τώρα μετ’ επιτάσεως και κατά συρροήν (και αυτό είναι το ανησυχητικό) εμφανίζονται οι απόψεις ότι τα ψηλά κτήρια θα δώσουν αναπνοή και πράσινο στην Αθήνα. Μας ήρθαν και αυτόκλητοι σωτήρες, καθηγητές και φοιτητές γνωστού πανεπιστημίου των ΗΠΑ και άλλοι, που πρότειναν «μέτωπο πύργων» στην παραλιακή κ.ά. Τελευταία είναι και οι εμφανιζόμενες απόψεις του γνωστού αρχιτέκτονα ειδικευμένου στα ψηλά κτήρια, με το… προωθημένο σλόγκαν «γκρεμίστε τις πολυκατοικίες και χτίστε ουρανοξύστες», οι οποίες πρέπει να σημειωθεί ότι έλαβαν ευρεία και επαινετική δημοσιότητα, έκθεση σε γνωστό μουσείο κ.ά. Αν αυτό μου το έλεγε ένας δευτεροετής φοιτητής μου, το λιγότερο θα τον έστελνα για τον Σεπτέμβρη, αλλά να το λέει ώριμος αρχιτέκτων (ή και ωριμότατος, νομίζω μεγαλύτερος από μένα στην ηλικία, τον είχα και επιμελητή ως φοιτητής), δεν μπορώ παρά να συμφωνήσω με τον συνάδελφο κ. Χριστοφιλόπουλο στο άρθρο του στην «Ελευθεροτυπία» της 15ης Ιουνίου 2010. Δεν είναι δυνατόν να μην γνωρίζει ο αρχιτέκτων των υψηλών κτηρίων ότι για να γκρεμίσεις μια πολυκατοικία, πρέπει να αποζημιώσεις τα κτισμένα τετραγωνικά της στους ιδιοκτήτες της, είτε σε χρήμα δι’ απαλλοτριώσεως είτε σε είδος, δηλαδή σε νέα τετραγωνικά στους νέους πύργους. Αποτέλεσμα: η δεύτερη περίπτωση είναι ταυτόσημη με εκείνες του ΓΟΚ του 1973, δεν μας φθάνει η πυκνότητα, θα την έχουμε και σε μεγαθήρια τώρα (επαναλαμβάνω, δείτε τα τέρατα στα Κάτω Πατήσια ΝΑ του σταθμού των ΗΣΑΠ και θα δείτε πού οδηγεί η φωτισμένη πρόταση των πύργων). Για την πρώτη περίπτωση, αν έχουμε χρήματα για τέτοιας κλίμακας απαλλοτριώσεις, ας το κάνουμε και ας μετατρέψουμε κάποια οικοδομικά τετράγωνα σε πάρκα όχι με ψηλούς πύργους, αλλά με ψηλό πράσινο.

Πέραν τούτων, και επειδή στην απάντησή του («Ελευθεροτυπία» 6.7.10) αναφέρθηκε ο αρχιτέκτονάς μας στην Ευρώπη, θα ήθελα να τονίσω την πολύ μεγάλη οικοδομική δραστηριότητα την τελευταία δεκαετία σε ευρωπαϊκές πόλεις σε πύργους, και στο σημείο αυτό θέλω να κάνω μερικές επισημάνσεις για να έχουμε και ένα συμπέρασμα:

Ανεξάρτητα αν συμφωνώ ή διαφωνώ με τους πύργους, στις ευρωπαϊκές πόλεις ο συνολικός Σ.Δ. της περιοχής των πύργων δεν ξεπερνά το 1.0 σε σχέση με το 3,5-4,7 που ισχύει στην Αθήνα, στο Αμστερνταμ, στο Ρότερνταμ, στο Ελσίνκι, στη Βιέννη, κτίζονται τερατώδη συγκροτήματα, αλλά τουλάχιστον σε περιοχές που μπορούν να έχουν ύψη αλλά όχι υψηλούς Σ.Δ., και αυτό γίνεται κατά κανόνα εκτός πόλεως -υπάρχουν στην Αθήνα περιοχές εντελώς άκτιστες που θα μπορούσαν να αποκτήσουν πύργους με συνολικό Σ.Δ. κάτω του 1.00; Αυτό θα σήμαινε με απλή αριθμητική ότι οι πύργοι είναι εντεταγμένοι σε ένα πάρκο μερικών χιλιάδων στρεμμάτων σε μια πόλη που ο συνολικός Σ.Δ. είναι ήδη γύρω στο 1 και όχι στο 5. Και για να προλάβω μερικούς έξυπνους που θα πουν «ωραία, το Ελληνικό έχει 4.500 στρέμματα, να βάλω και δυο πύργους»: σ’ αυτό είμαστε κάθετα αντίθετοι· το Ελληνικό, και κάθε εναπομείνας άκτιστος χώρος στο Λεκανοπέδιο, είναι πολύ κάτω του ελάχιστου ορίου επιφάνειας πρασίνου που αναλογεί στο Λεκανοπέδιο. Η μόνη ελάχιστα διορθωτική πολιτική θα ήταν «κάθε δημόσιος χώρος, πρώην αεροδρόμια (Τατόι, Ελληνικό, Ελευσίνα), πρώην βιομηχανικές περιοχές (Δραπετσώνα κ.ά.), πρώην στρατόπεδα (Γουδή, Χαϊδάρι, Διονύσου, Αγ. Αναργύρων…) να μετατραπεί σε οργανωμένο πυκνό και υψηλό πράσινο μήπως και καταφέρουμε να αναστρέψουμε τα ποσοστά πρασίνου» (1-2 τ.μ. ανά κάτοικο στην Αθήνα σε σχέση με 20, 40, 60 στη Βιέννη, το Αμστερνταμ, το Ελσίνκι).

* Δεύτερο, υπάρχει άραγε backround στις κινήσεις αυτές, υπέρ των υψηλών πύργων; Υπήρχε, όπως αποδείχτηκε στους Νόμους από το 1968 ώς το 1985 το ισχυρό lobby των κατασκευαστών. Μήπως τώρα τα πράγματα είναι χειρότερα και τα backround δεν είναι ο «πολυκατοικιτζής της γειτονιάς μας», αλλά κάποιοι επιχειρηματικοί τραπεζικοί και άλλοι όμιλοι, όπως στην περίπτωση της Δραπετσώνας; («Ελευθεροτυπία» 6.7.10). Θα το δούμε στην επόμενη κίνηση του υπουργείου Περιβάλλοντος…

Αντιγράφουμε από την ελευθεροτυπία:

Η τελευταία αφορμή για όσα έγιναν πριν από λίγους μήνες στην πλατεία Εξαρχείων δόθηκε ένα βράδυ, όταν χρήστες και διακινητές ναρκωτικών ουσιών στην πλατεία, «πρεζάκια» και «βαποράκια» δηλαδή, κυνήγησαν μια κοπέλα να της πάρουν την τσάντα. Την επομένη, στις 13 Μαΐου, ο Αχιλλέας Σεβαστόπουλος, ιδιοκτήτης τριών εστιατορίων που βρίσκονται λίγο πιο πέρα, έφερε στην πλατεία μια μικροφωνική εγκατά- σταση και, όπως σχεδίαζε μέρες αλλά ούτε ο ίδιος πίστευε πως θα κάνει, άρχισε να μιλάει στους χρήστες και τους διακινητές.

«Είμαστε μαζί σας», τους είπε. «Δεν πολεμάμε τους αρρώστους. Πολεμάμε την αρρώστια. Τέρμα το εμπόριο. Διακινητές και διακινήτριες της πρέζας, σας παρακαλούμε. Αφήστε τη γειτονιά μας. Είκοσι πέντε χρόνια σάς φιλοξενούσαμε. Φιλοξενήστε μας κι εσείς στην πλατεία μας». Εβαλε ένα τραγούδι του Ξυλούρη, από το μοναδικό σιντί που είχε μαζί του, και συνέχισε στον ίδιο τόνο.

Ετρεξαν κοντά του δυο τρεις καταστηματάρχες της πλατείας. Με τον Πέτρο Κουτσούμπα, ιδιοκτήτη μπαρ, διαμόρφωσαν τα τελικά κείμενα. Μίλησαν για τον ΟΚΑΝΑ, ότι λύση δεν είναι να φύγει, αλλά να λειτουργήσει σωστά. Μίλησαν για τα οφέλη της αποποινικοποίησης της χρήσης. Είπαν ότι αποκηρύσσουν τη βία, όχι τόσο για να καθη- συχάσουν τους χρήστες και τους διακινητές, όσο για να συγκρατήσουν κάποιους θερμοκέφαλους κατοίκους, που ήταν έτοιμοι να πάρουν τα καδρόνια. Από ένα μπαλκόνι κάποιος φώναξε «όχι άλλο Ξυλούρη» κι έφεραν σιντί με Ασιμο και άλλα, πιο ροκ κομμάτια (ίσως και Σιδηρόπουλο, σε ένα κάπως ειρωνικό γύρισμα της ιστορίας). Κι έμειναν εκεί αποφασισμένοι, μέρα μπαίνει, μέρα βγαίνει, από το πρωί στις 9 μέχρι τα μεσάνυχτα, να μιλούν στους χρήστες και να δείχνουν τους διακινητές με το δάχτυλο, απευθύνοντάς τους προσωπικές εκκλήσεις να φύγουν από την πλατεία.

Ύστερα από δεκαπέντε μέρες ήταν φανερό ότι θα νικούσαν. Οι περισσότεροι χρήστες και διακινητές είχαν αποχωρήσει. Κάποιοι με το καλό, άλλοι με το άγριο. Εναν διακινητή τον στρίμωξαν πέντε έξι, του πήραν τα χάπια που είχε στο μηχανάκι και του τα διέλυσαν σε νερό. Σ’ έναν άλλο χρειάστηκε να του απευθύνουν το λόγο προσωπικά τέσσερις φορές πριν τους αδειάσει τη γωνιά.

Και στην πλατεία άρχισε να μαζεύεται κόσμος από τη γειτονιά. Πρώτα δυο ζευγάρια, από τρία παιδιά το καθένα, που κάθονταν να παίξουν στις κούνιες και την μπασκέτα, δώρο της Επιτροπής Πρωτοβουλίας Κατοίκων Εξαρχείων και του Αυτοδιαχειριζόμενου Πάρκου Ναυαρίνου με αφορμή τα πρώτα γενέθλια του πάρκου τον Μάρτιο. Οι υπεύθυνοι της μικροφωνικής έφεραν κι άλλα παιχνίδια, δύο ποδοσφαιράκια, αργότερα δύο τραπέζια πινγκ πονγκ, κι ακόμη έπλυναν με χλωρίνη και απορρυπαντικά την πλατεία, ασβέστωσαν τα δέντρα και φύτεψαν καινούργια. Ο δήμος μυρίστηκε ότι κάτι κινείται και βοήθησε κι αυτός, βάζοντας κούνιες και φυτεύοντας πεύκα. Κάθε πρωί, το πότισμα, με ευθύνη των ανθρώπων της μικροφωνικής, διαρκεί τρεις ώρες.

Κι έτσι η πλατεία έγινε πάλι κέντρο δραστηριότητας, την οποία φροντίζουν να συντηρούν οι άνθρωποι και οι συλλογικότητες της περιοχής, με συνεχή παρουσία και περιφρούρηση. Τα τραπεζοκαθίσματα των καφέ γεμίζουν. Στα παγκάκια και τα πεζούλια κάθονται Ελληνες, Αλβανοί, Ρουμάνοι, Μπαγκλαντεσιανοί, Σύριοι και άλλοι, κάθε ηλικίας. Ανθρωποι που απέφευγαν να διασχίσουν την πλατεία και άλλοι που έπαιζαν σ’ αυτήν μικροί, τώρα την ανακαλύπτουν και πάλι. Μια οθόνη προβολής δείχνει τα βράδια Χατζηχρήστο και Βέγγο. Μετά τις συναυλίες και τις εκδηλώσεις που διοργάνωσαν συλλογικότητες της περιοχής (η Κένι Αρκανά του La Rage · ακόμη περισσότερο, οι Χάσμα, Σπυριδούλα και άλλοι σε συναυλία ενάντια στην κρατική καταστολή· ο Κωστής Μαραβέγιας· πάρτι από τον Αστέρα Εξαρχείων), κάποιοι έλεγαν συγκινημένοι ότι τόσο κόσμο στην πλατεία είχαν να δουν από τα τέλη του 1970.

Πρόκειται για το «θαύμα της πλατείας Εξαρχείων ή πώς να μάθουμε να χρησιμοποιούμε τη δύναμή μας», όπως έγραψε η στήλη πόλης της «Lifo», που, κατά τα άλλα, σε αντίθεση με τις αρχές της κίνησης στα Εξάρχεια, επισημαίνει για το εμπορικό τρίγωνο πως «σχεδόν τίποτα δεν μπορεί να γίνει», αν δεν φύγει ο ΟΚΑΝΑ και ουσιαστικά χαιρετίζει την αστυνόμευσή του («από κάπου πρέπει ν’ αρχίσεις»).

Υπάρχουν όμως και κάποιοι που επιμένουν να κάνουν ενοχλητικές ερωτήσεις. «Σα να λέμε, σκουπίσαμε το δωμάτιο και σπρώξαμε κάτω από το χαλί ό,τι βρήκαμε», λέει μια κάτοικος της περιοχής που δεν θέλει να δημοσιευτεί το όνομά της για να μην έχει προβλήματα στη γειτονιά. «Διότι η πρέζα δεν έφυγε. Εδώ είναι. Δύο στενά παρακάτω. Και το εμπόριο και οι χρήστες. Τι αλλάζει; Οτι δεν είναι πια μέσα στα πόδια μας το νταλαβέρι;»

Είναι αλήθεια. Το εμπόριο και η χρήση ουσιών που γίνονταν στην πλατεία δεν σταμάτησαν (τα κοινωνικά φαινόμενα δεν εμφανίζονται ούτε σταματούν με θαύματα), απλώς μετατοπίστηκαν λίγο πιο κάτω, στον πεζόδρομο της Τοσίτσα, ανάμεσα στο Μουσείο και το Πολυτεχνείο, και στο κομμάτι της Πατησίων μέχρι τη Στουρνάρη, επιβαρύνοντας πολύ μια ήδη επιβαρημένη περιοχή.

«Η πλατεία βέβαια αποδόθηκε στους κοινωνικούς αποδέκτες της», συνεχίζει σε ειρωνικό τόνο η κάτοικος, «στους κατοίκους και στους πέριξ καταστηματάρχες, οι οποίοι, με γεμάτα τα τραπεζάκια πλέον, αποσβένουν τα αλμυρά τέλη που πλήρωναν πάντα στο δήμο. Και όλα αυτά, χωρίς να βγουν μαχαίρια ή άλλα φονικά εργαλεία. Αυτή τη φορά, τα πρεζόνια δεν εκδιώχτηκαν βίαια, ούτε ρατσιστικά, αλλά με τη διατύπωση μιας απλής παράκλησης».

Η ειρωνεία της τελευταίας πρότασης πηγάζει από δύο σημεία: «αυτή τη φορά» και «απλή παράκληση». Γιατί άλλες φορές κάποιοι έχουν χρησιμοποιήσει μαδέρια και πέτρες, μέχρι και πιστόλια, για να διώξουν τους χρήστες και τους διακινητές από την πλατεία. (Οπως, βέβαια, όπλα και μαχαίρια έχουν χρησιμοποιήσει χρήστες και διακινητές, όχι μόνο για να αμυνθούν αλλά και για τις μικροκλοπές και τις μικροεπιθέσεις που κάνουν). Κι ακόμη, μια παράκληση να φύγεις από κάπου δεν είναι ποτέ απλή, στο βαθμό που αφήνει να εννοηθεί πως, αν αρνηθείς, αυτός που παρακαλά μπορεί και να ξεχάσει γρήγορα τους καλούς του τρόπους.

Πού σταματά λοιπόν ο αγώνας ενάντια στην πρέζα και πού αρχίζει ο φασισμός; Έχουν κάποιοι το δικαίωμα να πάρουν το νόμο στα χέρια τους και να διώξουν από μια πλατεία όποιον πιστεύουν ότι τους εμποδίζει να τη χρησιμοποιήσουν; Με ποιες προϋποθέσεις; Στο όνομα τίνος; Αυτά τα ερωτήματα απασχολούν τα τελευταία χρόνια όσους δραστηριοποιούνται στα Εξάρχεια. Διαβάζοντας κανείς σχετικές συζητήσεις στο Διαδίκτυο, συζητήσεις έντονες και σε μεγάλη έκταση εδώ και τρία τουλάχιστον χρόνια, τα βλέπει να επανέρχονται ξανά και ξανά, με επιχειρήματα εκατέρωθεν.

Ενα βράδυ του Ιουλίου, συναντώ στην πλατεία Εξαρχείων τον Αχιλλέα Σεβαστόπουλο και είμαι έτοιμος να του θέσω αυτά τα ερωτήματα, αλλά δεν χρειάζεται. Τα έχει θέσει πρώτα ο ίδιος στον εαυτό του και με προλαβαίνει. «Η πλατεία είναι ανοιχτή για όλους», λέει. «Δεν μπορεί να έρχονται ένας, δυο χρήστες και να τους διώχνουμε. Αυτό είναι ρατσισμός. Δεν μπορούμε να δώσουμε δικαίωμα σε κανέναν να μας πει φασίστες, ρατσιστές ή ρουφιάνους. Είναι πολύ βαρύ, ό,τι και να ‘ναι αυτός που το λέει».

Σκέφτομαι ότι κάποιοι στην πλατεία είναι έτοιμοι να κάνουν ακριβώς αυτό, να διώξουν κόσμο, έστω και με τη μέθοδο της «απλής παράκλησης». Πάλι με προλαβαίνει ο Αχ. Σεβαστόπουλος: «Ορισμένοι πιτσιρικάδες, δικά μας παιδιά, δεν λένε να το καταλάβουν. Μάλλιασε η γλώσσα μου να τους το εξηγώ. Οι χρήστες θα φύγουν μόνοι τους, τώρα που υπάρχει κόσμος στην πλατεία και δεν βρίσκουν εμπόρους, διότι δεν έχουν να πάρουν τη δόση τους από κάπου. Κι άλλωστε δεν τα βάζουμε με τους χρήστες. Κι αυτά δικά μας παιδιά είναι. Φίλοι των παιδιών μας».

Στο διπλανό κάθισμα, η Μαρία Παπαδοπούλου, η σύζυγός του, συμπληρώνει μια σκέψη που δεν έχουμε συνηθίσει ν’ ακούμε απ’ όσους σκίζουν τα ρούχα τους για την έξαρση της χρήσης ναρκωτικών στους δρόμους του κέντρου. «Αν πέσει το παιδί σου στην πρέζα», λέει, «είναι τυχαίο. Εμείς ως γονείς δεν κάναμε τίποτα ιδιαίτερο. Και οι γονείς παιδιών που έπεσαν στην πρέζα είναι εξαίρετοι άνθρωποι, καλλιεργημένοι. Οπότε κλονίζεσαι. Σαν τι θα τους αντιμετωπίσουμε λοιπόν αυτούς τους ανθρώπους;»

Στην παρέα προστίθεται ο Στέφανος Γαλάνης, 28 χρόνων, γεννημένος και μεγαλωμένος στα Εξάρχεια, και αναλαμβάνει να εξηγήσει την τακτική της απλής παράκλησης. «Μέχρι το χειμώνα», λέει, «που ξεκίνησαν συνελεύσεις στην πλατεία, η πλατεία δεν υπήρχε για μας. Κι έτσι δεν μιλάγαμε μεταξύ μας, δεν είχαμε σημείο επαφής. Ο καθένας προσπαθούσε να λύσει το πρόβλημα με τον τρόπο του. Πέντε έξι άνθρωποι προσπαθούσαν με τη βία. Υπήρχε ένας παππούς που ανέβαινε στις ταράτσες και πέταγε αβγά. Αλλος πετούσε πέτρες. Εγώ κατέβαινα με τους φίλους μου και κάναμε τους σεκιουριτάδες. Το πρόβλημα έπρεπε να λυθεί χωρίς βία, όπως τώρα. Ξέρουμε πια πώς να μιλήσουμε. Αν έρθει κάποιος χρήστης σε καλή κατάσταση, δεν έχουμε δικαίωμα να τον διώξουμε. Αλλά αν έρθει να ψαχτεί με ουσίες και είναι χάλια, του λέμε ότι εδώ έχει μικρά παιδιά και του ζητάμε να πάει πιο κάτω. Το καταλαβαίνει και ο ίδιος και φεύγει».

Οπως και να έχει, από τον προβληματισμό αν είναι σωστό να απομακρύνεις τον οποιονδήποτε από ένα δημόσιο χώρο, ξεχωρίζει ένα επιχείρημα: οι χρήστες, την ώρα που βρίσκονται υπό την επήρεια, δεν χρησιμοποιούν την πλατεία ως χώρο ελεύθερης συνύπαρξης. Δεν τους ενδιαφέρει ούτε να συνυπάρξουν με άλλους ούτε να χαρούν την ίδια την πλατεία, αλλά να εξασφαλίσουν τη δόση τους και να βυθιστούν στον κόσμο της. Χειρότερα, με ορισμένες πιθανές ενέργειές τους, όπως οι μικροεπιθέσεις και η αντικοινωνική συμπεριφορά που μπορεί να εμφανίζουν, είναι αυτοί που αποκλείουν κόσμο από την πλατεία.

Αυτό το επιχείρημα, με διαφορετική ορολογία, μου αναπτύσσει ο Νώντας Σκυφτούλης από την Αντιεξουσιαστική Κίνηση και τον ελεύθερο κοινωνικό χώρο Nosotros, που συμμετέχει στις πρωτοβουλίες κατά της διακίνησης ουσιών στην πλατεία. «Είμαστε υπέρ του ελεύθερου, δημόσιου και κοινωνικού χώρου», λέει. «Αυτό σημαίνει ότι η πρόσβαση σε κάθε πλατεία, ακόμα κι όταν αυτή λειτουργεί με ένα πλαίσιο, πρέπει να είναι ελεύθερη. Οταν όμως χρησιμοποιεί την πλατεία το κύκλωμα της πρέζας, επιβάλλει δικτατορία και μετατρέπει το χώρο σε κλειστό. Γιατί η πρέζα φέρνει και τη βαρβαρότητα, τον ολοκληρωτισμό αυτής της επιλογής. Επιπλέον, η πλατεία Εξαρχείων δεν είναι γειτονιά, είναι μητροπολιτικό κέντρο. Επειδή στα μητροπολιτικά κέντρα επικρατεί στριμωξίδι, επιβιώνει κανείς με μια δυναμική διεκδίκηση του χώρου. Στην πλατεία Εξαρχείων, ο αντιεξουσιαστικός χώρος έχει μια ιστορική, βιωματική παρουσία και συνδιεκδικεί την πλατεία στο όνομα αυτής της παρουσίας, που παραμένει σήμερα ζωντανή καιδυνατή. Αντίθετα από τον Αγιο Παντελεήμονα, εδώ οι καταστηματάρχες και οι κάτοικοι έβαλαν το ζήτημα όχι στο όνομα της τάξης ή του κέρδους, αλλά στο όνομα της ελευθερίας. Δεν λειτούργησαν δηλαδή ως συντηρητικοί νοικοκυραίοι, ούτε χρησιμοποίησαν βία, αντιθέτως τάσσονται υπέρ των χρηστών και υπέρ της αποποινικοποίησης της χρήσης».

Το επιβεβαιώνουν τα λόγια της Ρίκας Ροδάκη, που λειτουργεί πρατήριο βιολογικών προϊόντων κοντά στην πλατεία και είναι μέλος της Πρωτοβουλίας Επαγγελματιών και μέλος της Συνέλευσης της Πλατείας (όπως και όλα τα μέλη συλλογικοτήτων σε αυτό το άρθρο, εκπροσωπεί μόνο τον εαυτό της, όχι τις συλλογικότητες στις οποίες ανήκει): «Ολα αυτά τα χρόνια», λέει, «οι συλλογικότητες κάναμε εκδηλώσεις με τους τοξικομανείς μέσα στην πλατεία. Αυτοί που είχαμε στόχο να διώξουμε είναι οι πρεζέμποροι, όχι οι χρήστες. Και θα σου πω και το άλλο. Ρατσιστές είναι αυτοί που πίναν τον καφέ τους στο καφενείο και βλέπανε τον άρρωστο τον τοξικομανή να είναι κάτω, σε ελεεινή μορφή να χτυπάει ένεση μπροστά στα πόδια τους, και σφυρίζαν αδιάφορα. Αυτοί είναι ρατσιστές και κυνικοί απέναντι στον ανθρώπινο πόνο».

Και λοιπόν; Σταματά ο ανθρώπινος πόνος με την απομάκρυνσή του από την πλατεία; Κανείς στα Εξάρχεια δεν το ισχυρίζεται. Ολοι αναγνωρίζουν ότι το πρόβλημα δεν λύθηκε, μόνο μεταφέρθηκε λίγα στενά πιο κάτω. Από κάπου όμως πρέπει να αρχίσει κανείς, λένε. «Παρόλο που η εικόνα στην Τοσίτσα είναι αποκαρδιωτική, αν μπορούσα να ιεραρχήσω, θα έλεγα ότι προηγείται η πλατεία», λέει η Ελλη Μποτονάκη, μέλος της Επιτροπής Πρωτοβουλίας Κατοίκων Εξαρχείων. Η πλατεία προηγείται, πιστεύουν οι κάτοικοι, γιατί οι γύρω δρόμοι είναι περισσότερο κατοικημένοι από τους δρόμους γύρω από την Τοσίτσα, και, κυρίως, γιατί, αντίθετα από την Τοσίτσα, λόγω της θέσης της, της ιστορίας της και της δομής της, η πλατεία λειτουργεί ως χώρος συνύπαρξης όλων των ηλικιών, των εθνικοτήτων και των ιδεολογιών. Αυτή τη συνύπαρξη απέκλειε, λένε, η τόσο μεγάλη παρουσία χρηστών και διακινητών, με τους όρους που γινόταν.

Αλλωστε, σε σχέση με τις συνήθεις μυωπικές αντιδράσεις, που αρκούνται να προτάσσουν «δραστικά μέτρα» για την απομάκρυνση της διακίνησης από τον άμεσο ζωτικό χώρο των συμφερόντων του καθενός, οι Εξαρχειώτες βλέπουν λίγο πέρα από τη μύτη τους. «Ο ΟΚΑΝΑ είναι χώρος που περιθάλπει τους αρρώστους», λέει ο Αχ. Σεβαστόπουλος. «Δεν μπορούμε λοιπόν να είμαστε εναντίον του. Ζητάμε μόνο να μην είναι μαζεμένα όλα τα κέντρα απεξάρτησης εδώ και βέβαια να δουλεύουν μεθοδικά και σωστά, χωρίς τις ντροπιαστικές λίστες αναμονής, που φτάνουν τους τέσσερις πέντε μήνες, και χωρίς το παραεμπόριο υποκατάστατων ουσιών που γίνεται απέξω».

τόμων και συλλογικοτήτων των Εξαρχείων είναι η πραγματοποίηση μιας πορείας που θα γίνει μαζί με τους τοξικομανείς, όσους μαζευτούν. Θα περνάει, το οραματίζονται, από όλα τα στέκια της διακίνησης στο κέντρο της Αθήνας και θα καταλήγει στο υπουργείο Υγείας. «Δεν μπορούμε να λύσουμε ως γειτονιά το φαινόμενο των ναρκωτικών, που είναι κοινωνικό φαινόμενο», λέει η Ρ. Ροδάκη. «Δεν πιστεύουμε όμως ότι το πρόβλημα αφορά μόνο τη γειτονιά μας και τέλος. Υπάρχουν πολλές σκέψεις. Εχουμε αποφασίσει να βρεθούμε μαζί με άλλες πρωτοβουλίες κατοίκων του κέντρου να συζητήσουμε. Αλλά μέχρι ν’ αλλάξουμε συνολικά την κατάσταση, δεν πρέπει να κάνουμε τίποτε άλλο; Σεβόμενοι βέβαια πάντα το διαφορετικό και επαγρυπνώντας για φαινόμενα ρατσισμού».

Πληκτρολογήστε

………….. 1 ……………

Από την τηλεοπτική εκπομπή «3 στον αέρα» (Σ. Διγενή, Γ. Δημαράς, Γ. Παπαδόπουλος) του 1988, ο Β. Παπακωνσταντίνου απαντά (στο 5:00) σε ερωτήσεις για τα ναρκωτικά και την πλατεία Εξαρχείων, διηγούμενος πρόσφατο τότε περιστατικό λιντσαρίσματος εμπόρων ναρκωτικών από νέους της πλατείας Εξαρχείων. Σαν να μην πέρασε μια μέρα…

………….. 2 ……………

http://exarchia.pblogs.gr/

Το μπλογκ της Πρωτοβουλίας Κατοίκων Εξαρχείων, που, μαζί με άλλες συλλογικότητες και ανθρώπους που δραστηριοποιούνται στα Εξάρχεια, έχουν αναλάβει δράση εδώ και καιρό κατά της διακίνησης ουσιών στην πλατεία Εξαρχείων.

Δείτε

«Ο Δράκουλας των Εξαρχείων», σκην. Νίκος Ζερβός, 1983

Πολιτική και πολιτιστική σάτιρα της ελληνικής κοινωνίας και παρωδία των σπλάτερ ταινιών τρόμου σε μια ταινία που έχει μείνει καλτ.

«Πανικός στο Νιντλ Παρκ», σκην. Τζέρι Τσάτζμπεργκ, 1971.

Ο έρωτας του Μπόμπι (Αλ Πατσίνο στη δεύτερη κινηματογραφική του εμφάνιση), εθισμένου στην ηρωίνη και χάστλερ, και της Ελεν (Κίτι Γουίν, βραβείο καλύτερης γυναικείας ερμηνείας στις Κάνες) με φόντο την πλατεία Σέρμαν της Νέας Υόρκης και τους χρήστες ναρκωτικών που συχνάζουν σ’ αυτή. Ρεαλιστική κινηματογραφική προσέγγιση σε μια από τις πρώτες -αν όχι την πρώτη- ταινία που περιλαμβάνει σκηνή κατά την οποία γίνεται χρήση ηρωίνης με σύριγγα.

No related posts.