αστική κουκκίδα » ΕΜΣΤ

“Πειραγμένα” Κτίρια

nik.g — Wed, 04 Mar 2009 08:13:39 +0000

Αντιγράφουμε από Το Βήμα το άρθρο από τον Κωνσταντίνο Πατέστο και τις “σκέψεις σχετικά με την μετατροπή του εργοστασίου Φιξ σε έδρα του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης”.

“Είναι σύνηθες φαινόμενο, τις τελευταίες δεκαετίες, η επέμβαση σε προϋπάρχοντα κτίρια με στόχο είτε τη ριζική αλλαγή της λειτουργίας τους είτε την ενδυνάμωση της αρχικής χρήσης τους είτε, «απλώς», τη βελτίωση της εικόνας τους, μέσω του λεγόμενου restyling. Αυτό αφορά πρωτίστως τη διατήρηση και «δημιουργική» επανάχρηση κάποιων παραγωγικών κτιρίων τα οποία θεωρούνται ιστορικές μαρτυρίες της αρχιτεκτονικής της πόλης. Η αναστήλωσή τους, είναι πασιφανές, οφείλει να λαμβάνει υπόψη την ουσία, τον χαρακτήρα και την ειδολογική έκφραση του προϋπάρχοντος κτιρίου γιατί, διαφορετικά, δεν θα υπήρχε λόγος να διατηρηθούν.

Οταν αποφασίστηκε η μετατροπή τού εργοστασίου Φιξ σε έδρα του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ), στο πλαίσιο της ατυχούς, κατά τη γνώμη μου, απόφασης ενδυνάμωσης της εκθεσιακής ικανότητας του Κέντρου, οι πολεμικές χτύπησαν κόκκινο αφού η υπόθεση επανάχρησης αποδεχόταν την κατεδάφιση ενός τμήματός του ή, τέλος πάντων, σημαντικές αλλαγές που αλλοίωναν τη φυσιογνωμία του.

Οι ακραιφνείς υποστηρικτές της μοντερνιστικής ακεραιότητας έφεραν τα πάνω κάτω, ξεσήκωσαν τον κόσμο, κατέλαβαν δρόμους και, φυσικά, ούτε που ήθελαν να ακούσουν για ολοκληρωτική κατεδάφιση του κτιρίου προτιμώντας την, ελλοχεύουσα κινδύνους, αποκατάστασή του, αφού, όπως τόνιζαν, το κτίριο είχε οικοδομηθεί «διά χειρός» Ζενέτου. Δεν είναι όμως εδώ το ζήτημα, δηλαδή από ποιον έχει σχεδιασθεί ένα κτίριο. Το θέμα είναι άλλο: Εχουμε το «ηθικό» δικαίωμα να επεμβαίνουμε σε ένα ολοκληρωμένο αρχιτεκτονικό έργο και να του αλλάζουμε τον χαρακτήρα του; ΄Η θα ήταν καλύτερο και «τιμιότερο» να το κατεδαφίσουμε, αντικαθιστώντας το με ένα άλλο; Δηλαδή είναι ορθό να θεωρηθεί ένα κτίριο παλίμψηστο στο οποίο μπορούμε, κατά βούληση, να γράφουμε και να σβήνουμε διαρκώς; Και εδώ να διευκρινίσω ότι αναφέρομαι σε όλα τα αρχιτεκτονικά έργα, ανεξαρτήτως υποκειμενικών υφολογικών προτιμήσεων, αφού δεν υπάρχει κοινή συμφωνία για τα κριτήρια βάσει των οποίων ένα κτίριο θα μπορούσε να θεωρηθεί αξιόλογο.

Ανοίγω παρένθεση και φέρω ένα παράδειγμα: Ακόμη και ένα «συνθετικά άθλιο» έργο, όπως το εν Αθήναις κτίριο-τούρτα μπλακ φόρεστ, που πρόσφατα «βελτιώθηκε» μέσω αλλαγών και λευκάνσεων στην όψη, πιστεύω ακράδαντα πως έχει δικαίωμα να υπάρχει έτσι όπως το σκέφθηκε (προφανώς σε μια στιγμή που η λογική κοιμόταν βαθιά) ο κατασκευαστής του και κακώς οι νόμοι του κράτους αφήνουν ένα αρχιτεκτονικό έργο απροστάτευτο, επιτρέποντας σε κάθε νέο ιδιοκτήτη να ασελγεί επί αυτού, αδιαφορώντας για το πνευματικό δικαίωμα τού δημιουργού του.

Επιστρέφοντας στο πρώην Φιξ, είδα προσφάτως και τυχαίως τη «μακέτα» της νέας πρότασης για το ΕΜΣΤ -κυρίως δύο εκ των όψεων σε rendering- και έμεινα άναυδος: Ανεξαρτήτως μορφολογικών αιτιάσεων και αμφιβολιών, τι σχέση έχει με το προηγούμενο «κτίριο του Ζενέτου»; Σε τι συνίσταται η διατήρησή του ως μαρτυρίας; Προσθετική αναστήλωση- ναι!, αλλάζοντας όμως εντελώς την υφή και τον ειδολογικό χαρακτήρα τού προς αναστήλωση κτιρίου; Δεν πρέπει πλέον να υπάρχει σε ένα κτίριο σαφής σχέση μεταξύ φέροντος οργανισμού, κάτοψης, τομών και η σχέση αυτή να απεικονίζεται στις όψεις; Οι νέες όψεις απλώς περιτυλίγουν τον διατηρούμενο (;) φέροντα οργανισμό; Εν ολίγοις, και επιμένω σε αυτό: τι σχέση έχει η υλοποιούμενη νέα μορφολογία με την αστική εικονογραφία που είχε-καλώς ή κακώς- καταθέσει στη συλλογική συνείδηση το κτίριο του Φιξ; Αν αυτή δεν μας ενδιέφερε, γιατί δεν το κατεδαφίζαμε;

Και τι λένε τώρα οι προαναφερθέντες «πασνταράν» του φονξιοναλισμού; Σε ένα από τα πρώτα κείμενά του, επαναδημοσιευμένο τώρα στο βιβλίο «Ιχνος χρόνου. Αφηγήσεις για τη νεώτερη ελληνική αρχιτεκτονική» (Καστανιώτης, 2008), ο Δημήτρης Α. Φατούρος αναρωτιέται αν ένα αρχιτεκτονικό έργο δεν είναι «… ένα έργο τέχνης. Ενα ποίημα, μια μουσική σύνθεση; Ποιος ποτέ διανοήθηκε να κόψει δυο σελίδες από ένα βιβλίο και να τις αντικαταστήσει με τρεις ή δυο ή πέντε άλλες άσχετες; Να αλλάξει δυο στίχους από ένα ποίημα, να ξεσκίσει ένα κομμάτι από έναν ζωγραφικό πίνακα και να κολλήσει ένα άλλο ξένο;».

Μισόν αιώνα μετά, δυστυχώς για όλους μας, η παρατήρηση του δασκάλου παραμένει τραγικά επίκαιρη.”

το μουσείο που περπατάει (;)

nik.g — Tue, 03 Mar 2009 14:02:58 +0000

Σε απάντηση στο σπίτι που περπατάει, ένα video φτιαγμένο από τον Αγγελιδάκη, για μία ιδέα σχετικά με το Φιξ, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το θέμα της αποκατάστασης πρώην βιομηχανικών κελυφών προκειμένου να μετατραπούν σε μουσεία, μία δήλωση σχετικά με την -ευρωπαϊκή- τάση να συσχετίζουν βιομηχανικά κτίρια με την σύγχρονη τέχνη.

Δεν ξέρω αν έχει σχέση με το σπίτι που περπατάει, μου το θύμισε όμως.

σύγχρονη αρχιτεκτονική στο αστικό περιβάλλον

nik.g — Sat, 31 Jan 2009 12:32:02 +0000

Αντιγράφοντας από τους αρχιτέκτονες:

Το ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ στην οδό Πειραιώς την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου 1.00μ.μ. – 7.00 σας προσκαλεί στην ημερίδα με θέμα “Σύγχρονη Αρχιτεκτονική και Αστικό Τοπίο” του προγράμματος ContempO που θα πραγματοποιηθεί στο ‘Iδρυμα Μείζονος Ελληνισμού (φουαγιέ θεάτρου), στις 5 Φεβρουαρίου ημέρα Πέμπτη, 2009.
Ελένη Τζιρτζιλάκη, Βάση Λεοντάρη.

Το πρόγραμμα ContempO, ασχολήθηκε με τις αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις στο δημόσιο χώρο και σε δημόσια κτήρια των τριών πόλεων της Αθήνας, της Σεβίλλης, της Γένοβας που είτε έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια ή βρίσκονται σε εξέλιξη. Πρόκειται για δυναμικές παρεμβάσεις ιδιαιτέρου αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος που λειτουργούν ως αστικοί συντελεστές και μετασχηματίζουν την πόλη και τον χώρο. Από κάθε πόλη επιλέχθηκαν 10 παρεμβάσεις και οι αρχιτέκτονες συναντήθηκαν και συζήτησαν γι αυτές, σε τρεις άλλες πόλεις: στην Βαρκελώνη, στο Βερολίνο και στη Βουδαπέστη, πόλεις που έχουν αποκτήσει ιδιαίτερο αστικό ενδιαφέρον με έμφαση στην αρχιτεκτονική και στο δημόσιο χώρο, εμπλέκοντας έτσι και το αστικό τοπίο αυτών των πόλεων καθώς και παρεμβάσεις που έχουν γίνει σε αυτές.
Το τελικό εργαστήριο –ημερίδα-έκθεση θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα στις 5 Φεβρουαρίου όπου οι ομιλητές της Αθήνας θα μιλήσουν με θέμα τη σύγχρονη αρχιτεκτονική και το αστικό τοπίο με αφορμή τα 10 αυτά κτίρια και χώρους, που έχουν επιλεχθεί. Με την υλοποίηση των έργων -διαγωνισμούς της Eνοποίησης Aρχαιολογικών Xώρων για τις 4 πλατείες της Αθήνας αλλά και με την κατασκευή σύγχρονων δημόσιων κτιρίων φαίνεται ότι η Αθήνα κάνει μία στροφή προς το δημόσιο. Παρ όλα αυτά ο δημόσιος χώρος συνεχώς καταστρατηγείται από ιδιώτες, μεγάλα εμπορικά κέντρα κατασκευάζονται και το δημόσιο φαίνεται να απειλείται.
Η ημερίδα έχει σκοπό να προκαλέσει έναν ανοιχτό διάλογο για το ζήτημα του δημόσιου χώρου και των δημόσιων κτιρίων καθώς και γύρω από έννοιες που αποτελούν την σύγχρονη θεωρητική συζήτηση όπως δημόσια σφαίρα, δημοκρατία του χώρου, πλήθος. Η ημερίδα θα εμπλέξει εκτός από τους εμπλεκόμενους λόγω των έργων τους αρχιτέκτονες, τους φορείς , τις Μ.Κ.Ο. εξερευνώντας την σχέση της αρχιτεκτονικής με την πολιτική, την αλληλεπίδραση και τους ανταγωνισμούς που δημιουργούνται στις πόλεις διερευνώντας έννοιες όπως δημόσιος χώρος, δημόσια σφαίρα, επείγοντα ζητήματα, ιδιαιτερότητες του ιστορικού κέντρου της Αθήνας. Το θέμα γίνεται ιδιαίτερα επίκαιρο και εξαιτίας των τελευταίων γεγονότων στην Αθήνα καθώς φαίνεται περισσότερο αναγκαίο από ποτέ να διαφυλάξουμε και να επεκτείνουμε τη σημασία του δημόσιου χώρου στις πόλεις μας.
Η έκθεση και η ημερίδα ελπίζουμε να προκαλέσει την αλληλεπίδραση ανάμεσα στους εμπλεκόμενους, να βοηθήσει ως προς την μεθοδολογία των παρεμβάσεων στο αστικό τοπίο, καθώς και ως προς την κατανόηση του μετασχηματισμού του αστικού τοπίου και για τις τρεις πόλεις ώστε να αναπτυχθεί ένα δίκτυο συνεργασίας και ανταλλαγής και το υλικό αυτό να επιδράσει στον μετασχηματισμό της πόλης της Αθήνας.

Τα δημόσια κτίρια και οι δημόσιοι χώροι που έχουν επιλεχθεί στην Αθήνα είναι: Το Μουσείο της Ακρόπολης, Η Εθνική Τράπεζα στην οδό Αιόλου, η πλατεία στο Μοναστηράκι, η πλατεία Κουμουνδούρου, η πεζοδρόμηση της Αποστόλου Παύλου, το θέατρο Θησείο, το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, Το Μουσείο Μπενάκη, το αρχείο θεάτρου στον πρώην κινηματογράφο Λαϊς, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Φιξ).